ตั้งเพรสเชอร์สวิตช์ ปั๊มลมลูกสูบยังไง ให้ตรงงาน และไม่ตัดต่อถี่?
ลองฟังเสียงปั๊มลมในร้านพ่นสีเล็ก ๆ ช่วงที่ช่างพ่นงานต่อเนื่อง ถ้า ปั๊มลมลูกสูบ ติดได้ไม่ถึงนาทีก็ดับ ดับได้ไม่กี่วินาที ก็ติดใหม่ วนแบบนี้ทั้งวันแบบนี้ นั้นหมายความว่าอะไรกันแน่? ยิ่งไปกว่านั้น มอเตอร์ก็ร้อนจนจับไม่ได้ บางวันโอเวอร์โหลดตัด อีกเครื่องหนึ่ง ก็อาจเจอปัญหาตรงข้าม คือ แรงดันที่เกจขึ้นไม่ถึงที่ต้องการ แม็กลมยิงไม่จม ทั้งที่ ปั๊มลมลูกสูบ ยังเดินปกติ
หลายคนคิดว่าเพรสเชอร์สวิตช์ตั้งมาจากโรงงานแล้ว แตะไม่ได้และไม่ต้องแตะ จริงหรือเปล่า? คำตอบสั้น ๆ คือ เพรสเชอร์สวิตช์ของ ปั๊มลมลูกสูบ หลายรุ่นปรับได้ภายในขอบเขตที่ผู้ผลิตกำหนด และการตั้งให้ตรงกับงานช่วยลดการตัดต่อถี่ได้จริง แต่ต้องรู้ว่าปรับอะไรได้ ปรับอะไรไม่ได้ และเส้นไหนห้ามข้ามเด็ดขาด
เพรสเชอร์สวิตช์ ของปั๊มลมลูกสูบทำงานยังไง ค่าแรงดันตัดกับแรงดันติดต่างกันยังไง อาการตัดต่อถี่เกิดจากอะไรได้บ้างนอกจากค่าที่ตั้ง และขั้นตอนตั้งค่าที่ปลอดภัย
ทำไม ปั๊มลมลูกสูบ ถึงต้องมีเพรสเชอร์สวิตช์ และมันทำงานยังไง?
เพรสเชอร์สวิตช์ (Pressure Switch) คือสวิตช์ที่เปิดปิดมอเตอร์ของ ปั๊มลมลูกสูบ ตามแรงดันในถัง เมื่อแรงดันขึ้นถึงค่าที่ตั้งไว้ สวิตช์จะตัดไฟมอเตอร์ เรียกว่าแรงดันตัด (Cut-out) เมื่อเราใช้ลมจนแรงดันลดลงถึงอีกค่าหนึ่ง สวิตช์จะต่อไฟให้มอเตอร์เดินใหม่ เรียกว่าแรงดันติด (Cut-in)
ช่วงห่างระหว่างแรงดันตัดกับแรงดันติด เรียกว่าดิฟเฟอเรนเชียล (Differential) ช่วงนี้คือปริมาณลมที่เราใช้ได้จากถังก่อน ปั๊มลมลูกสูบ จะเดินอีกครั้ง ช่วงยิ่งแคบ มอเตอร์ยิ่งติดดับถี่ ช่วงยิ่งกว้าง มอเตอร์ติดดับห่างขึ้น แต่แรงดันที่ปลายทางจะแกว่งมากขึ้น
ลองเทียบกับลูกลอยในแท็งก์น้ำ ถ้าตั้งให้ปั๊มน้ำทำงานทุกครั้งที่น้ำลดลงนิดเดียว ปั๊มจะติดดับทั้งวัน
ปั๊มลมลูกสูบ จะทนและทำงานได้ดี เมื่อช่วงแรงดันกว้างพอให้มอเตอร์ได้พัก แต่แรงดันต่ำสุดยังสูงพอสำหรับเครื่องมือที่ใช้
ตั้งแรงดันติดของ ปั๊มลมลูกสูบ ให้สูงกว่าแรงดันที่เครื่องมือต้องการ
ค่าที่สำคัญกับงานจริงไม่ใช่แรงดันตัด แต่คือแรงดันติด เป็นแรงดันต่ำสุดที่ถังจะลดลงไปถึงก่อนมอเตอร์ทำงาน ดูแรงดันใช้งานของเครื่องมือลมตัวที่ต้องการแรงดันสูงที่สุดในร้าน จากคู่มือหรือป้ายข้างเครื่องมือ แล้วตั้งแรงดันติดให้สูงกว่าค่านี้พอสมควร เพื่อเผื่อแรงดันตกในสายลม ข้อต่อ และชุดกรองลม จากนั้นใช้ตัวปรับแรงดันที่ปลายทางลดแรงดันลงให้ตรงกับเครื่องมือ
ถ้าตั้งแรงดันติดของ ปั๊มลมลูกสูบ ต่ำกว่าที่เครื่องมือต้องการ ช่วงท้ายของทุกรอบ เครื่องมือจะทำงานไม่เต็มแรง เช่น แม็กลมยิงไม่จม หรือบล็อกลมขันไม่แน่น
ช่วงแรงดันที่แคบเกินไป ทำให้ ปั๊มลมลูกสูบ ตัดต่อถี่จนมอเตอร์ร้อน
มอเตอร์ของ ปั๊มลมลูกสูบ กินกระแสสูงที่สุดตอนสตาร์ท ยิ่งสตาร์ทถี่ ความร้อนยิ่งสะสมในขดลวดและหน้าสัมผัสของสวิตช์
ขยายช่วงห่างระหว่างแรงดันตัดกับแรงดันติด
ถ้าค่าแรงดันติดสูงพอสำหรับงานแล้ว แต่ ปั๊มลมลูกสูบ ยังติดดับถี่ ทางแก้คือขยายช่วงดิฟเฟอเรนเชียลให้กว้างขึ้น โดยลดแรงดันติดลงเล็กน้อยเท่าที่งานยังรับได้ หรือเพิ่มแรงดันตัดขึ้น แต่ต้องไม่เกินแรงดันใช้งานสูงสุดที่ระบุบนป้ายถังและป้ายเครื่อง สวิตช์บางรุ่นปรับช่วงนี้ได้ด้วยสกรูแยก บางรุ่นปรับไม่ได้ ให้ดูจากคู่มือของสวิตช์รุ่นนั้น
ถังเล็กเกินงาน แก้ด้วยการตั้งค่าไม่ได้ทั้งหมด
ถ้าถังของปั๊มลมลูกสูบ เล็กเมื่อเทียบกับปริมาณลมที่ใช้ แม้จะตั้งช่วงแรงดันกว้างแล้ว ลมในถัง ก็หมดเร็วจนเครื่องติดถี่อยู่ดี ทางแก้มีสองทาง คือเพิ่มถังพักลมเสริมต่อเข้าระบบ หรือเปลี่ยนเครื่อง ที่ขนาดเหมาะกับงาน การตั้งค่าช่วยได้เพียงระดับหนึ่ง และเครื่องที่ต้องเดินเกินรอบทำงานจะร้อนอยู่ดี
ปั๊มลมลูกสูบ ตัดต่อถี่ อาจไม่ได้เกิดจากค่าที่ตั้ง แต่เกิดจากลมรั่ว
ก่อนแตะสวิตช์ ให้เช็กก่อนว่าลมใน ปั๊มลมลูกสูบ ไม่ได้หายไปเองระหว่างที่ไม่มีใครใช้
ลมรั่วตามข้อต่อและสายลม
ข้อต่อสวมเร็วที่สึก สายลมที่ร้าว หรือเกลียวที่พันเทปไม่แน่น ทำให้ลมรั่วออกได้ตลอดเวลา แรงดันในถังจึงลดลงเองจนเครื่องติดใหม่ ทั้งที่ไม่มีใครใช้ลม วิธีเช็กคือเติมลมจนเครื่องตัด ปิดการใช้ลมทุกจุด แล้วดูเกจว่าแรงดันลดลงเองหรือเปล่า ถ้าลด ให้ใช้น้ำสบู่ลูบตามข้อต่อหาจุดที่มีฟองผุด
ก๊อกระบายน้ำใต้ถัง ที่ปิดไม่สนิท
หลังระบายน้ำทิ้งตอนเลิกงาน อาจมีการปิดก๊อกใต้ถังไม่สุด หรือก๊อกเริ่มสึกจนปิดไม่สนิท ลมจะซึมออกตรงนั้นทั้งคืน ปั๊มลมลูกสูบ ก็ต้องติดเติมลมอยู่เรื่อย ๆ ทั้งที่ไม่มีใครใช้ ให้ลูบน้ำสบู่ที่ก๊อกด้วย ถ้ามีฟองทั้งที่ปิดสุดแล้ว ให้ปล่อยลมในถังจนหมดก่อน แล้วค่อยเปลี่ยนก๊อกตัวใหม่ ห้ามถอดก๊อกขณะถังยังมีแรงดัน
วาล์วกันกลับ และวาล์วระบายลมหัวปั๊ม
ถ้าลมรั่วออกจากท่อเล็กใต้สวิตช์ต่อเนื่องหลังเครื่องตัด แปลว่าวาล์วกันกลับ (Check Valve) ระหว่างหัวปั๊มกับถังรั่ว ลมในถังไหลย้อนออกมา ส่วนเสียงลมฟู่สั้น ๆ ตอนเครื่องตัดเป็นเรื่องปกติ เพราะวาล์วระบายลม (Unloader Valve) ปล่อยลมค้างในท่อออก ให้มอเตอร์สตาร์ทรอบหน้าได้ง่าย ถ้าเสียงฟู่ไม่หยุด ให้ตรวจวาล์วกันกลับ
ตั้งแรงดันตัดของ ปั๊มลมลูกสูบ ให้สูงขึ้น จะได้ลมใช้มากขึ้นจริงไหม?
ได้ผล เมื่อแรงดันตัดเดิมยังต่ำกว่าพิกัดบนป้ายถัง และป้ายเครื่องอยู่พอสมควร และงานที่ทำ ใช้ลมเป็นช่วง ๆ เช่น ยิงแม็กลมหรือเป่าฝุ่น การเพิ่มแรงดันตัดขึ้นเล็กน้อยทำให้ถังเก็บลมได้มากขึ้นต่อรอบ มอเตอร์ติดห่างขึ้น
ไม่ควร เมื่อแรงดันตัดเดิมใกล้พิกัดอยู่แล้ว หรือเมื่องานใช้ลมต่อเนื่องเกินกว่าที่ปั๊มลมลูกสูบอัดทัน เช่น พ่นสีงานใหญ่ หรือใช้เครื่องเจียรลมนาน ๆ เพราะแรงดันที่สูงขึ้นไม่ได้เพิ่มปริมาณลมที่หัวปั๊มอัดได้ต่อนาที เครื่องจะต้องเดินนานขึ้นต่อรอบ ร้อนกว่าเดิม และแหวนลูกสูบกับวาล์วรับภาระหนักขึ้น งานแบบนี้ต้องแก้ที่ขนาดของ ปั๊มลมลูกสูบ หรือเพิ่มถังพัก ไม่ใช่ที่สวิตช์
เส้นที่ห้ามข้าม เมื่อปรับเพรสเชอร์สวิตช์ของ ปั๊มลมลูกสูบ
แรงดันตัดของ ปั๊มลมลูกสูบ ต้องไม่เกินแรงดันใช้งานสูงสุด ที่ระบุบนป้ายถังและป้ายเครื่อง ไม่ว่าจะต้องการลมแรงแค่ไหน
ถังลมคือภาชนะรับแรงดัน ถ้าตั้งเกินพิกัด ถังที่ผ่านการใช้งานมานาน หรือเริ่มเป็นสนิมด้านในจะเสี่ยงเสียหายรุนแรง
วาล์วนิรภัย (Safety Valve) บนถัง มีไว้ระบายแรงดันเมื่อสวิตช์ไม่ตัด ห้ามปรับ อุด หรือถอดวาล์วนี้เพื่อให้ตั้งแรงดันได้สูงขึ้นเด็ดขาด ถ้าวาล์วนิรภัยเปิดระบายลมเองระหว่างใช้งาน แปลว่าแรงดันในถังเกินค่าที่ปลอดภัยแล้ว ให้ปิดเครื่องทันทีและส่งตรวจ ส่วนการขันสกรูที่ยังไม่รู้หน้าที่ ให้หยุดก่อน แล้วอ่านคู่มือ หรือถามช่าง
ขั้นตอนตั้งเพรสเชอร์สวิตช์ ปั๊มลมลูกสูบ ให้ปลอดภัย
เพรสเชอร์สวิตช์ คืออุปกรณ์ไฟฟ้า ใต้ฝาครอบมีขั้วต่อที่มีไฟ ต้องปิดเครื่อง ถอดปลั๊ก หรือตัดเบรกเกอร์ของเครื่อง ก่อนเปิดฝาครอบทุกครั้ง ปล่อยลมในถังออกให้หมด จดค่าแรงดันตัด และแรงดันติดเดิมจากเกจไว้ก่อน และเช็กพิกัดแรงดันบนป้ายถังกับป้ายเครื่อง ถ้าไม่คุ้นกับงานไฟฟ้า หรือฝาครอบมีสติกเกอร์ห้ามเปิด ให้ช่าง หรือศูนย์บริการเป็นผู้ปรับ
ระหว่างปรับ หมุนสกรูทีละน้อยตามทิศที่คู่มือบอก ปิดฝาครอบให้เรียบร้อย แล้วจึงต่อไฟ เดินเครื่องจนตัด อ่านค่าจากเกจ ใช้ลมจนเครื่องติด อ่านค่าอีกครั้ง ถ้ายังไม่ได้ค่าที่ต้องการ ให้ตัดไฟและปล่อยลมก่อนเปิดฝาปรับรอบถัดไป ห้ามปรับขณะเครื่องมีไฟ
หลังปรับ ให้เดินเครื่องปั๊มลมลูกสูบหลายรอบ สังเกตว่าตัด และติดที่ค่าเดิมทุกครั้ง แรงดันตัดไม่เกินพิกัด และวาล์วนิรภัยไม่ระบายลม จดค่าใหม่ติดไว้ข้างเครื่อง ให้คนที่ใช้ต่อรู้ว่าตั้งไว้เท่าไหร่
สัญญาณว่าเพรสเชอร์สวิตช์ของ ปั๊มลมลูกสูบ เสีย ต้องเปลี่ยน ไม่ใช่ปรับ
ถ้า ปั๊มลมลูกสูบ ไม่ตัดเมื่อแรงดันถึงค่าที่ตั้ง จนวาล์วนิรภัยต้องระบายลม ถ้าค่าตัดต่อเปลี่ยนไปเองทุกวัน ถ้ามีเสียงหน้าสัมผัสแตกเป็นประกายไฟ ได้กลิ่นไหม้จากฝาครอบ หรือมอเตอร์ไม่ยอมติดทั้งที่แรงดันต่ำมาก อาการเหล่านี้ปรับแก้ไม่ได้
ให้ปิดเครื่อง ถอดปลั๊ก ปล่อยลมในถัง แล้วให้ช่างเปลี่ยนสวิตช์ตัวใหม่ที่พิกัดตรงกับเครื่องและมอเตอร์
อย่าต่อสายข้ามสวิตช์เพื่อให้เครื่องเดินต่อ เพราะ ปั๊มลมลูกสูบ จะอัดลมไปเรื่อย ๆ โดยไม่มีอะไรตัด เพราะสวิตช์ราคาไม่กี่ร้อยบาท ไม่คุ้มกับความเสี่ยงที่ถังจะรับแรงดันเกิน
สรุป: ปั๊มลมลูกสูบ ทนและทำงานดี เมื่อช่วงแรงดันกว้างพอให้มอเตอร์ได้พัก
เครื่องที่ตัดต่อถี่จนมอเตอร์ร้อน และเครื่องที่ลมไม่พอปลายทาง มักเกิดจากช่วงแรงดันที่ไม่ตรงงาน ไม่ว่าจะเป็นร้านพ่นสีที่ใช้ลมต่อเนื่อง ร้านเฟอร์นิเจอร์ที่ใช้แม็กลม หรืออู่ที่ใช้บล็อกลมเป็นช่วง ๆ การตั้งเพรสเชอร์สวิตช์ของ ปั๊มลมลูกสูบ ให้เหมาะ ช่วยให้เครื่องได้พักและเครื่องมือได้แรงดันพอ
สิ่งที่ต้องทำคือตั้งแรงดันติดให้สูงกว่าแรงดันที่เครื่องมือต้องการ แล้วใช้ตัวปรับแรงดันที่ปลายทาง ขยายช่วงระหว่างแรงดันตัดกับแรงดันติดเมื่อเครื่องติดถี่ เช็กลมรั่วตามข้อต่อด้วยน้ำสบู่ก่อนแตะสวิตช์ ตรวจวาล์วกันกลับเมื่อมีลมรั่วต่อเนื่อง และเพิ่มถังพักลมเมื่อถังเล็กเกินงาน
ข้อที่ห้ามพลาดคือ ห้ามตั้งแรงดันตัดเกินพิกัดบนป้ายถังและป้ายเครื่อง ห้ามปรับหรืออุดวาล์วนิรภัย ห้ามเปิดฝาสวิตช์ขณะมีไฟ และถ้าสวิตช์ไม่ตัดหรือมีประกายไฟ ให้เปลี่ยนสวิตช์ทันที โดยไม่ต้องเสียดายตัวเก่า
ลองจดค่าตัดกับค่าติดจากเกจวันนี้ แล้วเทียบกับแรงดันที่เครื่องมือลมต้องการ ถ้าปั๊มลมที่มี เล็กเกินงาน ลองเปลี่ยนมาดู ปั๊มลมลูกสูบ ปั๊มลมขนาดใหญ่ หรือปั๊มลมสายพาน จากร้านที่น่าเชื่อถือ ได้
